و به حد كثرت ازدحام نمود به دور دولتخانهء مباركهء پادشاهى ؛ و قصر اعلى « علىقاپى » را سنگباران نمودند و غوغا و هاىوهوى بسيار نمودند . . . » « 1 » چون كار به اينجا رسيد ناچار شاه تسليم شد . گرانى شديد در عهد سلطانحسين در جريان حملهء محمود افغان به ايران ، گيلاننتز ، ضمن گزارش وقايع دلخراش آن ايام به اسقف اعظم ميناس ، مىنويسد كه در ژوئيهء 1723 ، كار قحط و غلا از بد به بدتر گراييد : گندم هر منى 8 تومان بها يافت ؛ برنج هر منى 10 تومان بها يافت ؛ روغن هر منى 12 تومان بها يافت ؛ تخم‌مرغ هر دانه 200 دينار . ديگر در شهر گوسفند ، گاو ، اسب و شتر باقى نماند كه به مصرف خوراك رسد ؛ از اين‌رو آنان ( مردم شهر ) به خوردن گوشت خر ناگزير شدند كه هر من آن‌دو تومان قيمت داشت . ساير خوردنيها نيز همچنين سخت كمياب و بغايت‌گران بود . در نتيجه ، از شدت گرسنگى ، مردم شهر به خوردن گوشت سگان ، گربگان و پوست و فضولات جانوران و كفشهاى كهنه و هر حيوانى كه مىتوانستند بگيرند ناچار شدند . گرسنگى چنان بود كه جوانى پستانهاى خواهر مردهء خويش را بريد ؛ و بسيارى از مردم فرزندان خود را جوشانيدند و يا كباب كردند و خوردند . چنين بود قحطى و گرانى در شهر اصفهان . ولى خداوند به ارمنيان رحمت و عنايت فرموده بود ؛ چه در جلفا خوراكيها چندان فراوان بود كه نان هر من صد دينار و يك گوسفند به 150 تا 200 دينار ارزش داشت ؛ و ساير خوراكيها به همين نسبت ارزان و فراوان بود . « 2 » زلزله‌هاى كاشان كاشان يكى از مناطق زلزله‌خيز ايران است . « از اواخر قرن دهم هجرى ببعد ، سه‌بار در كاشان زلزله روى داده است ؛ بطوريكه هر يك از آنها علاوه بر هزاران نفر تلفات جانى كه همراه داشته ، ضايعات مهم و زيانهاى فراوانى هم به اماكن و بناهاى تاريخى وارد نموده ، و برخى را به كلى نابود ساخته است . نخست ، زلزلهء سخت و شديد سال 982 هجرى كه ، چون قريهء فين كانون زلزله بود ، ساختمانهاى آن ناحيه و مجاور آن را به كلى ويران نموده و به گفتهء تاريخ روضة الصفا ( جلد هشتم ، صفحهء 147 ) ، بيش از سه هزار منزل و مأواى مردم را منهدم و بالغ بر 1200 تن از نفوس اهالى را هم تلف نموده است . دومين زلزلهء بسيار شديد و بنيان‌كن كاشان ، در سال 1192 روى داده و بر اثر آن ، تمام ابنيهء مهم و ساختمانهاى بزرگ شهر فروريخته و كسانى هم كه نيمه‌جانى از آن معركهء هولناك بدر بردند ، بواسطهء نداشتن محل سكونت ، در خارج شهر متوارى گشتند . ابو الحسن مستوفى غفارى كه شرح اين زلزله را در تاريخ گلشن مراد نگاشته است ، مىگويد : تلفات آن در شهر كاشان بيش از هشتهزار نفر بود . گويندگان ديگر آن عصر ، مانند هاتف اصفهانى ، صباحى بيدگلى و آذر شاملو ، هريك

--> ( 1 ) . رستم التواريخ ، پيشين . ص 159 . ( 2 ) . پطرس دى سركيس گيلاننتز ، سقوط اصفهان ، ( گزارشهاى پطرس . . . دربارهء حملهء افغانان و . . . ) ترجمهء كارو - ميناسيان با مقدمه و حواشى محمد مهريار ، ص 55 به بعد .